Osmanlı Arşivinden  Karadeniz Eşkiyası

8- 1868 Tirebolu Kazası Eşkiyası : Trabzon Sancağı dahilinde
Tirebolu Kazası'na bağlı bulunan Kulancık köyünden Hucuroğlu Hüseyin adlı şahıs 1860 senesinde ismine kura'a isabet ettiği için silah altına alınmıştı. Tersane-i Amire'de Bahriye Askeri olarak iki sene hizmetten sonra arkadaşı İbrahim ile birlikte firar ederek memleketine gelmiş ve yörede bulunan diğer bazı eşkiya grubları ile de zamanla birleşip güçlerini arttırmışlardır. Trabzon Sancağı yöresinde köyleri basıp, yol kesmek geceleri evlere saldırıp soygun yapmanın dışında 1862-1868 seneleri arasında resmi olarak kaydedilebilen ondokuz kişiyi de tüfekle öldürmüşlerdir. Bütün bunlardan daha esef verici olarak da köylerden kaldırdıkları küçük yaştaki çocuklar ve genç kızlara kendi hizmetlerini gördürdükten sonra işkence ile öldürmeleri olmuştur.(1) Yöre halkının tepkisini çeken bu türden olaylar karşısında mahalli idareciler çareyi eşkıyaların yakalanmasında hizmeti görülecek olanlara 10.000 kuruşluk ödül vermede aramışlardır(2)
1868 senesinde Tirebolu'ya bağlı Boynu Boğiş (Boynuyoğun) köyü sakinlerinden Karga oğlu Mehmed ve Mustafa'nın evini basan< Hucuroğlu Hüseyin ve altı arkadaşı yöre sakinlerinden Mehmed'i asmışlardır. Ancak, Mehmed'in kardeşi Mustafa'nın hanımı Keziban küçük çocuklarının elinden alınması ve kendi kocasının da katledilmesi üzerine eşkiyaya balta ile saldırmış ve bir eşkiyayı balta darbeleri ile parçalamıştır. (3) Çıkan kargaşadan haberdar edilen güvenlik birimlerinden zabtiye askerleri ilk etapta beş eşkıyayı ele geçirmiş; kaçan eşkıyayı takip etmiş ve gece olmak üzere iken ormanlık bir mevkide kuşatıp silahlı müsademe sonrasında Hurucoğlu Hüseyin'i yaralı ve iki arkadaşını sağ olarak ele geçirmiştir. Tutuklanan eşkıyaların sorgulamalarında Hurucoğlu Hüseyin, kardeşi Süleyman ve arkadaşlarından Kara Mustafa oğlu Hasan suçlarını itiraf ederek tutuklanmışlardır. Eşkıyaların ele geçirilmesi esnasında yararlılıkları görülen Keziban Hanım'a 500 kuruş zaptiye başına 500 kuruştan 11 nefer zabtiye askerine toplam 5.500 kuruş bağışta bulunulmuştur. Eşkiyanın yakalanması esnasında yöre halkının yardımı ve çatışmada
güvenlik güçlerinin zayi at vermemesi hem asker hem de halk için diğer eşkıya grupları ile mücadele de moral kaynağı olmuştur.

9- 1869 Gümüşhane Eşkiyası : 1868 senesinden beri Gümüşhane'ye bağlı Şiran yöresinde Deli Paşo adlı bir eşkiya ortaya çıkmış ve yöre halkını mağdur etmiştir. Erzincan, Gümüşhane ve Karahisar-I Şarki yörelerinde arkadaşları ile birlikte çeşitli suçlardan ötürü aranan eşkiyalar faaliyet gösterdikleri yörelerin mutasarrıfları arasındaki işbirliği ve IV. Ordu mensubu askerlerin takibatına rağmen ele geçirilememişlerdir.(4) 1869 senesinde Trabzon Valisi Tahsin ve Şiran Müdürü Mustafa Ağa yörede bulunan 4 aşiret beyine ve maiyetlerindeki 30 nefer silahlı adamlarına 6.000 kuruş ödül vermek suretiyle eşkiyanın takibinde görevlendirmişlerdir. Aşiret reisi ve maiyetlerinde bulunan adamlarının yöre arazi yapısını iyi bilmeleri sebebiyle Deli Paşo ve arkadaşları kısa sürede ele geçirilmiş ve yargılanmak üzere Erzincan Mahkemesi'ne sevk edilmişlerdir.(5) Eşkıyanın yakalanmasında gayretleri görülen Şiran Müdürü Mustafa Ağa'nın hem mal ve hem de bedenen yapmış olduğu hizmetler göz önünde bulundurularak kendisine Kapucubaşılık rütbesi verilmiştir.(6) Sonuç itibariyle 1856-1869 yılları arasında Trabzon Vilayeti bünyesinde meydana gelen eşkıyalık faaliyetleri ele alındığında bölgede cereyan eden eşkıyalığın bazı karakteristik yanlarının olduğu söylenebilir. Eşkıyaların hemen hepsi bu yörenin sakinleridir. Yine eşkıyalık suçunu işlemelerinin en büyük sebebi olarak da askerlik yükümlülüğünden kaçan insanların kanun karşısında suçlu duruma düşmüş olmalarında aramak gerekir.

1. DDA, İrade Şura-yı Devlet, Nr. 421, 23 Safer 1285, Esad Muhlis'den
Sedaretpenahiye gönderilen "A'riza".
2. DDA, İrade Şura-yı Devlet, Nr. 421, 27 Receb 1285, Trabzon Vilayetinden Şura-yı
Devlete gönderilen mazbata ve Mülkiye Dairesi'ne verilen tahriratın görüşüldüğüne
dair Şura-yı Devlete ait bir belge.
3. DDA, İrade Şura-yı Devlet, Nr. 421, 22 Safer 1285, Meclis-i De'avi-i Vilayet-i
Trabzon'dan Hazreti Vekaletpenahiye tanzim olunan mazbata.

4. DOA, İrade Dahiliyye, Nr.41391, 13 Mayıs 1285, Esad Muhlis'den Dahiliye Nezareti'ne
"Tahrirat-ı Mahsusa".
5. DOA, İrade Dahiliyye, Nr.4 i435, 9 Haziran 1285, Esad Muhlis'den Dahiliyye Nezaretine
"Telgrafname".
6. DOA, İrade Dahiliyye, Nr.41435, Lo Rebiyülahir 1286, "Tezkire-İ Senaveri".