Osmanlı Arşivinden  Karadeniz Eşkiyası

3- 1860 Erbaa Eşkiyası : Canik Sancağı'na bağlı bulunan Çarşamba Kazası idari takismatta meydana gelen boşluk nedeniyle fırsat bulan eşkiyalann faaliyetlerine sahne olmuştur. Aslen Mersin yöresinden göçerek Erbaa yöresine gelen İçellioğlu Ali lakablı şahıs 1857 senesinden beri yandaşlanyla birlikte Çarşamba yöresine geçip soygun ve cinayet gibi yasadışı yollarla halkı bezdirmiş ve mahalli güvenlik güçlerinin takibatı esnasında da Sivas Vilayeti'ne bağlı Erbaa Kazası'na geçerek kendisini kurtarmıştır. (1) 1860 senesinde Mahalli İdare'nin de hemfikir olması üzerine yöredeki askeri birimlerden yararlanılarak özel bir birlik oluşturulmuş ve sıkı bir takibat için gerekli olan 6.500 kuruşun hazinece ödenmesi taleb edilmişti. Meclis-i Valiı'da karara bağlanamayan bu meblağın hazinece karşılanması konusu ve Sivas Vilayet yöneticileri ile diyalog ve işbirliği yolunda etkisiz kalan Canik Sancağı yöneticileri eşkiyanın bertaraf edilmesinde başarısız olmuşlardır.(2)

4- 1860 Canik Sancağı Eşkiyası : Canik Sancağı'nda bulunan Laz taifesi yasaları çiğnemekte ve toplumun huzurunu bozmaktaydı. Samsun merkezinde artış kaydeden Laz nüfusunun geldikleri yörelere gönderilmeleri Canik yöneticileri tarafından karara bağlanmış ve kendilerine kefil olarak yerli halktan şahısların müsaadesi ile ikamet edebilecekleri beyan edilmiştir. Ayrıca, yöre asayişinin sağlanabilmesi amacıyla Tezkire Memuru ve Liman Reisi uyarılarak işsiz güçsuz Laz taifesinin şehir'e sokulmasının engellenmesi emredilmiştir. Canik Mutasamfı bulunan İsmail Kamil'in uygulamaya koyduğu uygulama etkisini göstermiş ve yörenin güvenliği kısa sürede düzene girmiştir. (3)

5- 1861 Fatsa Kazası Eşkiyası : Canik Sancağı'na bağlı bulunan
Fatsa Kazası'nda 1858 senesinden beri faaliyet gösteren eşkıyanın yakalanabilmesi için de yöredeki askeri birliklerden temin edilen özel bir
birlik hazırlanmış ve 15 Zaptiye erine 15 günlük takibatları için 1.935 kuruş tahsis edilmiştir. Zaptiye erleri başarılı olarak Fatsa havalisinde eşkıyayı bertaraf etmişlerdir.

6- 1863 Trabzon Sancağı Eşkiyası : Trabzon Sancağı ve buraya bağlı kazalarda Kura'a firarisi ve kanun kaçaklarının birleşerek 1862 yılından beri eşkiyalık yaptıkları Meclis-i ViiIii'ya bildirilmiş ve eşkıyanın takibatı işi için görevlendirilecek özel birlik için izin ve masraflarının< da Maliye Nezareti'nce karşılanması talep edilmiştir. Halkın güvenliği ve emniyetinin öncelikli olduğu Meclis-i Villii'da vurgulanmış ve eşkıyanın takibi için iki buçuk ay zarfında özel görevle eşkıya takibine gönderilecek zaptiye erlerine aylık 8.000 kuruşu aşan maaş verilmesi kararlaştırılmıştır. Trabzon Sancağı'nda eşkıyanın takibi işi için toplam< 20.000 kuruşluk masrafda bulunulmuştur(4)

7- 1865 Trabzon Sancağı Eşkiyası : Tonyalıoğlu Ali Trabzon yöresinin meşhur eşkıyalarından olup 1858 tarihini takip eden yıllarda tutuklanmış ve idama mahkum edilmişti. İdam kararı kesinleşen mahkum aracıların vasıtasıyla padişahın affına uğramış ve habsedilmişti. 1863 senesinde, 5 yıldan beri tutuklu kaldığı Trabzon hapishanesinde iken, Trabzon Hükümet Konağında yangın ÇıkmıŞ çıkan kargaşada kaçabilme fırsatı zuhur ettiği halde kaçmayarak kaçma teşebbüsünde bulunanları da engellemek suretiyle hizmette bulunmuştur.Göstermiş olduğu yararlılık ve sadakat nedeniyle içeride kaldığı süre kafi görülüp Emin Muhlis Paşa'nın merkezle olan yazışmaları neticesinde Tonyalıoğlu Ali affedilerek serbest bırakılmıştı. (5)
Ancak, tahliyesinden bir müddet sonra tekrar eşkıyalığa başlamıştır. 1864 senesinden itibaren Trabzon Sancağı yöresindeki binalara saldıran ve evleri hasara uğratarak soyan Tonyalıoğlu Ali ve arkadaşlarının yakalanması için oluşturulan askeri kuvvet için Trabzon Sancağı'ndan alınmakta olan 1863 senesi Şubat vergisinden 10.000 kuruşluk bir ödül tahsis edilmiştir.(6)

Kaynakça

1. Erbaa İlçesi'nde İçelioğlu Ali'nin torunları ile yapılan söyleşiden eşkıya reisinin Karayaka yöresindeki ahşap evinde ayı postlarının bulunduğu öğrenilmiştir. Eşkiya reisinin dağlara sığındığı ve ayı türünden canlıları avlıyarak talimde bulunduğu söylenebilir. (Yöreden bu bilgilerin temininde yardımcı olan arkadaşım Dr. Ahmet Aydın'a ve babam Siyami Erler'e teşekkürü borç addederim.)
2. DOA, İrade Mectis-i ViIi, Nr. 19276, "Meelis-i ValaMazbatası", 8 Safer 1277. 3. DOA, İrade Dahiliyye, Nr.30717, Cemazielahir 1277, Canik Mutasamfı İsmail Kamil'den Vekaletpenahiye.

3. DOA, İrade Meclis-i ViIi, Nr. 20670, "Meclis-i Vala-ı Ahkam-ı Adliye Mazbatası",
19 Cemaziclahir 1278.
4. DOA, İrade Meclis-i Vvala Nr.21 799, "Mec1is-i Vala Mazbatası", 24 Rcccb 1279.
5 DOA, irade Şura-yı Devlet, Nr.42 I, 22 Safcr'ül- Harem 1285, "Mcclis-i De'ılvi-i
Vilayet-i Trabzon'dan Hazrct-i Vekaletpenhiye tanzim olunan mazbata."
6.DOA, irade Meclis-i ViIi, Nr.24462, "Mec1is-i Vala Mazbatas ı", 18 Receb 1282.